د محصل نړیواله ورځ ولې نمانځل کیږي؟

دمحصل نړیواله ورځ مو مبارک شه!

محصلین په ټولنه کې یو فعاله  او د پیښو پر وړاندې یوه حساسه طبقه ده؛ همیشه وېښ او مسؤل پاته شوي، په نړۍ کې ډیری انقلابونه، اعتراضونه او مدني حرکتونه د دغې طبقې لخو تر سره شوي او لا هم تر سره کېږي. هر کال د نومبر ۱۷ د محصلینو د نړیوالې ورځې په توګه نمانځل کېږي. دا چې د دې ورځې اهمیت په څه کې ده؟ او ولي دغه ورځ د محصل د ورځې تر سر لیک لاندې په نړیواله او ملي کچه نمانځل کېژي؟ دلته مو د دغي ورځې د پیل ورځ او تاریخچې ته لنډ کتنه کړي.
په کال ۱۹۳۹ زیږدیز کې محصلینو په چک سلواکیه د خپلواکۍ په ورځ، د جرمني نازیانو د اشغال غندلو په موخه  لاریون ترسره کړ. د لاریون کوونکو د خوَرولو او پاشلو په موخه، نازي دولت ته وفادارو فوځونو پر لاریون کوونکو ډزې وکړې، په ډزو کې ډیرۍ کسان ټپیان شول په ټپیانو کې یو ۲۴ کلن ځوان د “ ژان اوپلتال (Jan Opletal)” په نوم چې په چارلز پراګ پوهنتون کې د محصلانو د حقوقو مدافع او فعال وو په سخته توګه ټپي شو او وروسته له دوو اونېو د نومبر په ۱۱مه ومړ، د همدې کال د نومبر پر ۱۵ مه دده جسد د تدفین په موخه دده پلرني ټاټوبي بومیا ته راوړل شو، دده د تدفین په مراسمو کې په زرګونو تنو محصلانو او د پوهنتون استادانو ګډون درلود چې دغه د تدفین مراسم وروسته په یو بل لاریون بدل شو او د نازي دولت ضد غورځنګ بڼه ېې غوره کړه. همزمان د نړۍ په ډیرو هیوادونو کې د محصلینو حرکتونه رامنځ ته شول او په یو شمیر هیوادونو کې یې د موجوده حکومتونو پر ضد لاریونونو او اعتراضونه وکړل. له دې سره په چک سلواکیه کې د نازي دولت سره وېره پېدا شوه چې ددې غورځنګ لمن تر نورو سیمو ور ونه رسیږي نو د نازي دولت نماینده (کنستانتین نوراث)  یوځل بیا  فوځ ته د غورځنګ د ځپلو امر ورکړ فوځ د محصلینو پر لیلیو حملې وکړې او ۱۲۰۰ محصلین ېې ونیول او په نظامي کمپونو کې ېې بندیان  کړل. او په ټول چک سلواکیه کې ېې پوهنتونونه رخصت  کړل.ددې غورځنګ بنسټ ګر چې شپږ تنه محصلین او دری تنه د پوهنتون استادان وو ونیول، او پرته له کومې محکمې یې د نومبر پر ۱۷ مه کال ۱۹۳۹ زیږدیز کې اعدام کړل. دې پېښې د خلکو کرکه نور هم ورزیاته کړه او دغه ورځ له دې وروسته په چک سلواکیه کې د محصلینو د ورځې په توګه هر کال لمانځل کېده، تر دې وروسته د محصلینو نړیوالې اتحاديې چې په لندن کې  یې شتون درلود او د محصلانو نړیوال غورځنګ په هلو ځلو یې دغې ورځې ته په نړیواله کچه د نمانځیدونکو ورځو په قطار کې ځای ورکړل شو. له دي وروسته هر کال دغه ورځ د نومبر ۱۷ چې د  عقرب له ۲۶ سره برابره ده. د افغانستان په ګډون د نړۍ په ډیرو هېوادونو کې نمانځل کېږي.
د محصل د ورځې نمانځنې ریښه او پیل د یو غمیزې او بدي واقعې او د محصل د مرګ ژوبلي په حيث سر راپورته کړی، خو دا ورځ محصل دستونزو دحل ، مثبت تحول، ناوړه پیښو په ورړاندې مبارز، د دیني، مذهبي، حذبي، کلتوري، سیاسي ، اقتصادي ، اجتماعي ... چارو په وړاندې فعال، حساس او وېښ معرفي کوي/او ده.
او  د دوی (محصلینو) فزیکي او معنوي وجود د خلکو د ارادي د تمثیل په توګه، دولتونو او د هغوی په نظامونو کې د مثبت تغیر راوستلو د فشار د یو الې یا وسیلې په حيث ورڅخه کار اخستل کېده/ او کېژي.
خو که دا ورځې ته په ملي عینکو کې وګورو، له خورا لوی توپېر سره به مخ شو. ډیري پوښتنې به را ولاړې شي! بېرته به د محصل د ورځې لومړنیو ورځو ته و ګرځو ، له محصل بودن څخه به مو کرکه وشي، له دغه نوم څخه به د ټولنې عام وګړي ټول نفرت کوي،ژوند به یې له ستونزو او دردونو ډک وي او دارنګه د دیني او ملي ارزښتونو په وړاندې حساس او وېښ ځواک به نه لیدل کېژي او هم دغه طبقه(محصلین) د نورو  پردیپالو سازمانونو د اهدافو ښکار شوي. د نورو  سازمانونو د شومو موخو قرباني شوي. د سیاسي احذابو د شخصي او افراطي موخو قرباني شوي. نه څوک د دوی فکر او انګیزې ته په ملي مسائلو کې ځای ورکوي. ځکه دلته نه محصل ځان پیژندلی او نه محصل خپل ژوند کې هدف لري او نه ډیر د سیاسي، اقتصادي او ټولنیزو پېښو په وړاندې حساس پاته شوي.او نه څوک ورته په خاص اهمیت قائل دي او همدارنګه نه خاص د دولت  لخوا دغه قشر ته توجه کېژي. د دې بیلګه په هیواد کې د شاهي نظام څخه وروسته د لومړني رئیس جمهور سردار محمد داؤد خان په مقابل کې د کابل پوهنتون د محصلینو حرکتونه  یادولای شو، کوم چې محصلین د پردیپالو ښکار شول.  خـــــــو افغانستان د هغه وخت له سیاسي او اجتماعي ناورینونو څخه اوس هم ګړیژې. او لابه هم تر هغه وخته کړیژې تر څو  مو محصلین ځان ونه پېژنې او یاده طبقه فعاله نشي، اهداف ونلري، دمسلکي زده کړو تر څنګ د سیاسي، کلتوري، اقتصادي ، ټولنیزو ... پېښو په وړاندې حساس ونه أوسي، ملي ارزښتونه  ونه پیژني او د هغوی په خوندیتوب کې کوټلي ګامونه وانخلي، د پردیو اهدافو ښکار نشي او دولت مو دغي طبقې ته ځانګرې پاملرنه ونکړي، تر څو د چارو په سمون کې د دوی فکر او انکيزه نادیده وبلل شي، سالم او روغ کریکولم (نصاف) چاپ او اماده نګړای شي، په مدني حرکتو او تحول  کې د دوی رول کمرنګ وګڼل شي، دولت د دوی د استادانو او ښوونکو دظرفیت لوړونې موضوع له پامه وغورځوي، په دولتي او خصوصي مؤسسو کې با کیفیته او په ټېټه بېه خدمات وړاندې نکړي او هم تر څو دولت د خصوصي او دولتي پوهنتونونو د تدریس جریان په مستمر او دوامداره توګه کنترول او ارزیابې ونـــــــکړي، محصلین او په ټوله کې هېواد به مو د بســاینې او هوســـاینې څکه و نڅکي.
                          په درنښت ویاند
               د هوسا او بسیا افغانستان په هیله